شهروند دیجیتال
+ پاسخ به موضوع
نمایش نتایج: از شماره 1 تا 2 , از مجموع 2
  1. Top | #1
    دبیر انجمن(لطیفی)

    بناهای تاریخی تهران

    خانه مستوفی الممالک:


    آدرس : ضلع جنوب غربیچهارراه گلوبندك
    پدر نیمه دوم قرن سیزدهم ،ناصرالدین شاه قاجار مهم ترین حامی و بانی ساخت بناهای مختلف در تهران بود، بهطوری كه در خلال سلطنت طولانی و نسبتاً آرام او، باروی هشت ضلعی جدیدی با 12 دروازهو یك میدان مركزی با شكوه به نام میدان توپ خانه برای شهر گسترش یافته تهران ساختهشد.
    یكی از بناهای این دوره(ناصری )، خانه مستوفی الممالك ، واقع در داخل حصار غربی است كه از جهات مختلف جایتأمل دارد. عمارت مستوفی الممالك متعلق به اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، یعنیحدود 110 سال پیش، با سبك و سیاق خاص معماری آن دوره ، كه ویژگی آن استفاده ازعناصر و بن مایه های اروپایی است ، ساخته شده است.
    این بنا خانه یكی از اصیلترین رجال دوران قاجار و پهلوی ، یعنی میرزا حسن خان مستوفی الممالك ، فرزند میرزایوسف خان مستوفی الممالك ، است كه در قسمت هایی تحت عناوین شجره نامه ، زندگی نامهو مشاغل و مناصب حكومتی ، به آن ها اشاره شده است .
    خانه مستوفی در 1311 ق ،یعنی هنگامی كه میرزا حسن خان مستوفی الممالك 19 سال بیش تر نداشت ، ساخته شدهاست . با توجه به این كه محمدتقی خان ریاست بنّا خانه و منصب معمار باشی گری را درطول مدت سلطنت ناصرالدین شاه عهده دار بود تا بر احداث بناهای ساخته شده توسطدرباریان نظارت كند، و با توجه به این كه ساختن اغلب بناهای درباریان را در محلهسنگلج به وی نسبت داده اند، به احتمال زیاد، وی را می توان معمار یا ناظر ساختبناهای مستوفی الممالك دانست .
    این خانه دارای مشخصات خاصبناهای مسكونی دوره قاجار است و ورودی آن در بخش شرقی بنا است كه با چند پله بهحیاط متصل می شود. دور تا دور بنا را حیاط احاطه كرده است .
    این عمارت از جهت این كهخانه مسكونی یكی از سران مشروطه و رجال نامی تاریخ معاصر ایران است و با توجهبه اینكه نمونه ای كم نظیر و كامل از بناهای مسكونی دوره قاجاریه بوده و نیز به جهتموقعیت محلی آن ، یعنی واقع شدن در محله سنگلج ، از دیدگاه سیاسی ، اجتماعی ،فرهنگی ، تاریخی ، هنری ، معماری و ... قابل بحث و بررسی است . بنای مستوفی از شمالبا كوچه مستوفی ، از شرق با كوچه چال حصار و از غرب و جنوب با اماكن مسكونی هم جواراست . زمین ملك به طول 57 متر و دو عرض 29 متر و 33 متر است و انتهای كوچه چال حصارقرار گرفته است .
    ابعاد بنا نیز در حدود 24/5در 19/5 متر و ورودی بنا هم در حدود دو متر از سطح كوچه پائین تراست .
    نمای شرقی دارای دو پنجرهبزرگ در طبقه اول ، در چوبی دو لنگه (ورودی اصلی بنا) و سه پنجره مربع شكل كوچك جهت نورگیر زیرزمیناست .
    نمای شمالی دارای چهار ستونمدوّر در طبقه اول ، شش پنجره بزرگ و دری در قسمت وسط و چهار پنجره كوچك مربع شكلجهت نورگیر و زیرزمین و یك در فلزی در وسط ، برای ورود به زیرزمین و حوض خانه آناست .
    نمای جنوبی حدود یك مترپایین تر از سطح نمای شرقی ، یعنی در حدود سه متر پایین تر از سطح كوچه است . درقسمت بالا یا طبقه اول ، نما دارای ده ستون كامل مدور و دو نیم ستون چسبیده به بدنهبنا در دو گوشه و در قسمت پایین یا نمای زیر زمین 12 ستون سنگی است كه هشت تای آنبه صورت جفت جفت (چهار جفت ) است . هفت پنجره بزرگ در بالا و هفت پنجره مربع شكلكوچك جهت نورگیر زیرزمین در پایین نما قرار گرفته است . سقف بنا شیروانی و دارای یكخر پشته و دودكش آجری است .
    قسمت های مختلف بناشامل درورودی چوبی دولنگه ، آستانه كتیبه دار با هفت پله مرمرین و دو ستون در بالای آن استكه به سالن مركزی مرتبط می شود و در سمت چپ و راست آستانه ورودی دو اتاق و در دوطرف سالن مركزی دو اتاق دیگر و بالای هر دوی آن ها دو اتاق دیگر قرار گرفته است . در واقع سالن مركزی شش اتاق در اطراف دارد.
    تزیینات بنا بیش تر به صورتگچ بری و دارای نقوش حیوانات افسانه ای با سر انسان و بدن شیر، انسان بال دار یافرشته ، گل و گیاه به شكل پیچك یا طرح اسلیمی دسته گل ، گل و گلدان ، سبد پر میوه ،پرندگان شكار شده و آویخته مثل قرقاول و اردك و ... است .
    میرزا حسن خان مستوفیالممالك ، فرزند میرزا یوسف مستوفی الممالك و شكر خانم ، دختر رئیس یكی از قبایلكرد، یكی از اصیل ترین شخصیت های تاریخ سیاسی معاصر ایران است و مقام و لقب مستوفیالممالك بیش از یك قرن در خاندان او بوده است .
    مستوفی در لغت به معنایحساب دار و دفتردار خزانه و در عرف حكومتی وزیر دارایی است . او در پنجم رمضان 1291ق ، در تهران متولد شد. از پنج سالگی زیرنظر معلم سرخانه و زیرنظر محمودخانملك الشعرا تحصیل كرد. مستوفی در سن 60 سالگی درگذشت و جنازه وی در آرامگاه پدرش ،خانقاه قلندرشاه ، در ونك به خاك سپرده شد.
    خانه امامخمینی:
    آدرس : خیابان جماران ،خیابان سوده ، جنب حسینیه جماران
    خانه امام خمینی (ره ) بهمساحت 300 مترمربع (150 متر خانه و 150 متر حیاط ) در یك طبقه پشت حسینیه جمارانواقع است . این خانه توسط حجت الاسلام امامی جمارانی به امام داده شد و ایشانماهانه مبلغی (حدود 80000 ریال ) به ایشان اجاره می دادند. پس از استقرار امام دراین خانه ، به دلیل سهولت رفت و آمد ایشان به حسینیه ، راهروی موقتی میان خانه وبالكن حسینیه ساخته شد. هم اكنون این خانه با نگه داشتن وسایل شخصیامام خمینی (ره ) تبدیل به موزه شده و مورد بازدید علاقه منداناست .
    خانه میرزا محمد قوامالدوله(سرای وثوق الدوله):

    آدرس : خیابان امیركبیر، حدفاصل چهارراه سرچشمه و سه راه امین حضور، كوچه میرزا محمد وزیر
    این بنا در 1253 ق یا 1211 ش ، در زمان محمدشاه قاجار برای یكی از صاحب منصبان دوره قاجاریه به نام میرزامحمد قوام الدوله آشتیانی ساخته شد. وی در دیوان محاسبات مالیات سمتی داشت . پسرقوام الدوله ، حسن وثوق نام داشت كه در 1268 ش ، جای پدر را گرفت و در دوره هاییوزیر فرهنگ ، دارایی ، خارجه و نخست وزیر بود.
    قسمتی از بنا در تعریض كوچهمیرزا محمود وزیر از بین رفته كه به احتمال زیاد متصل كننده اندرونی و بیرونی بهیك دیگر بوده است . هم چنین ، تبدیل ایوان تابستانی به تالار آینه كاری از دیگرتغییرات بنا است كه پس از توسعه ارتباط ایرانیان با كشورهای اروپایی صورت گرفتهاست . در تزیینات داخلی بنا نیز نقوشی افزوده شده كه علاوه بر قلم هنرمند، از لحاظرنگ نیز پختگی قبلی خود را ندارد و از نگاره های قبلی به طور كلی متمایز است . احتمال داده می شود كه دورتادور حیاط بیرونی ، اتاق هایی وجود داشته ، كه در حالحاضر اثری از آن ها نیست . وقتی این ساختمان تحت نظر سازمان حفاظت آثار باستانیدرآمد، چند اتاق ، آشپزخانه و سرویس های بهداشتی در ضلع شرقی حیاط بیرونی به آن هاافزوده شد كه البته قسمت نوساز با بافت قدیمی خانه ، از قبیل در و پنجره ، تزییناتشومینه و گچ بری و نمای خارجی به طوركلی مطابقت می كند، به طوری كه تشخیص آن دشواراست .
    معماری دوران قاجاریه ودوران سنتی پیشین كه بعدها تأثیرات فرنگی بر روی تزیینات آن مشهود است ، بیش تریادآور معماری زندیه در شیراز است .
    از خصوصیات این بنا باید بهنظم و تقارنی اشاره كرد كه با آجر و چوب در نمای ساختمان به وجود آمده است . وجودهفت دری در این بنا از جمله مهم ترین عوامل زیبایی آن محسوب می شود. هفت دری جزوعنصرهای معماری ایرانی اسلامی است . در حیاط بیرونی یك حوض و چند باغچه تعبیه شدهاست . قرینه این حیاط نیز حیاط دیگری است كه حیاط اندرونی محسوب می شود و دارایباغچه و حوض است . این دو حیاط با چند راهرو به هم دیگر مرتبط می شوند. ازویژگی های دیگر وجود دو بادگیر و یك شیروانی در بام بنا است كه انسان را برای رفتنبه طبقات بالا بر می انگیزد. این دو بادگیر قرینه هم هستند. در معماری ایرانی اززمانی دور دست ، بادگیر با نام های گوناگونی چون <بادهنج >، <باتخال >، <خیشود> و <خیشان > به كار می رفته است . كار بادگیر خنك كردن هوای جایگاه سكونت مردمبوده و تهویه داخل ساختمان را انجام می داده است . بادگیرها علاوه بر خنك كردن وتهویه هوا، جنبه تزیینی نیز داشته و از مشخصات بارز خانه های قدیمی اشرافی بودهاست . یك بادگیر به طوركلی برجی چهارگوشه است كه تا بلندای بام خانه ها ساختهمی شود. اندازه چهارگوش بادگیر 2 2 متر است . در اطراف برج بادگیر، شكاف هایعمودی جاسازی می شد كه دارای چندپره بوده و باد پس از برخورد با این پره ها ازكانال بادگیر به میان برج و ساختمان راه می یافت .
    در این بنا نمای بادگیر ازآجر تهیه شده است و تزیینات قسمت فوقانی هر شیار دارای ارسی و آینه است كه این عاملهماهنگی كامل بین تزیینات نقاط مختلف بنا را نشان می دهد. این هماهنگی در كارمعماری و هنر ایران از بزرگ ترین تا ظریف ترین عناصر را شاملمی شود.
    ورود به قسمت داخل بنا ازحیاط بیرونی و درونی و از طریق دو راه پله انجام می شود. طبقه اول متشكل از دوتالار بزرگ به نام های آینه و تبنی یا سفره خانه و دو راهرو و سه اتاق كوچك است . طبقه دوم نیز متشكل از دو راهرو و شش اتاق است كه یك راهرو و سه اتاق در ضلع غربی ویك راهرو و سه اتاق دیگر در ضلع شرقی بنا شده است . زیر زمین ساختمان در قسمت زیرین تالار آینه و تبنیقرار گرفته كه تنها از حیاط اندرونی می توان به آن وارد شد.
    آرایش درها از نوع گره سازیبا چوب است . نور طبیعی زیرزمین در دو ضلع شمالی و جنوبی از طریق آجرهای لعاب دارآبی رنگ موسوم به <پاچنگ > تأمین می شود. دیوارها از خشت و سقف از تیرچه ساخته شدهاست . تزیینات بنا آینه كاری و نقاشی گل و مرغ روی گچ و مقرنس كاری و گچ بری است ،و كف اتاق ها با كاشی های ابرو باد پوشانده شده است . بیش ترین تزیینات بنا رامقرنس كاری های زیبا تشكیل می دهد. در ابتدا نقاشی ها به طور كامل ایرانیبوده است ، ولی با بازسازی مجدد، تزیینات و نقاشی ها فرنگی شده كه بیش تر آن ها اثرلطف علی شیرازی است . اتاق یا تالار آینه این مجموعه كه در طبقه هم كف و در قسمتشمالی خانه قرار دارد و از دیگر اتاق های جانبی بزرگ تر است ، مخصوص پذیرایی ازمیهمانان و سیاست مداران وقت بوده است ، و از بخش اندرونی خانه مجزا است . تزییناتاین تالار به دلیل رفت و آمد رجال كشورهای غربی ، از الگوهای غربی پیروی كرده است . تصاویر زنان فرنگی به صورت كارت پستال در میان آینه كاری ها و موتیف های گچ برینشان دهنده این مطلب است .
    در این اتاق سه ارسی ، هفتپنجره ارسی ، سه در چوبی و چهار طاقچه وجود دارد. ارسی های اتاق دارایگره های كنده كاری شده وتزیینات چوبی ظریف و شیشه های رنگی است كه روی آن ها توسط هنرمندان نقاشی شده است . این نقش ها كه به مرور زمان از بین رفته بود، بازسازی شده است . بیش تر كارهایتزیینات یو به خصوص آینه كاری های این اتاق و آوردن تصاویر زنان دركار، از زمانناصرالدین شاه رایج شده است . با وجود این ، هنرمندان ایرانی نقوش فرنگی را چنان بانقوش ایرانی آمیختند كه تشخیص آن ها در ابتدا مشكل بوده و نیاز به آشنایی بیش تریبا تصویر سازی این دوره دارد.
    تالار دیگر بنا تالار تبنییا سفره خانه است كه در ضلع جنوبی واقع است و به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص وآفتاب گیر بودن آن ، به زمستان نشین موسوم است . در قسمت شمالی تالار تبنی یك فرورفتگی وجود دارد كه شاه نشین اتاق محسوب می شود.
    در تالار آینه و تالارسفره خانه ، هفت ارسی جنوبی و هفت ارسی شمالی به صورت پنجره هستند و سه ارسی میانتالار به صورت در كاربرد دارند. ارسی ها را معمولاً با شیشه های كوچك رنگین آرایشمی دادند كه علاوه بر زیبایی ، عاملی برای شكست و تجزیه نور بودند و نور را به صورترنگ های زیبا به داخل اتاق می تاباندند. رنگ این شیشه ها عبارتند از زرد آبی و قرمزو سبز كه بیش ترین رنگ به كار رفته در زمینه این شیشه ها زرداست .
    اتاق های جانبی بهگوشواره های جانبی نیز معروف است . در طبقه اول و دوم ، در دو طرف تالار آینه وسفره خانه در طرف شمال دو اتاق و یك دهلیز قرار دارد. اتاق های جانبی واقع در طبقههم كف ، در ضلع شمالی كوچك تر از اتاق های مشابه در طبقه فوقانی است و علت آن ایناست كه در جلوی اتاق جانبی طبقه هم كف سكویی قرار دارد كه درب و دو پنجره را به طوركامل قرینه می كند. این سكو به اتاق جانبی ضلع شمالی هم جوار سكو متصل است . اندازهاتاق شمالی حدود 12 مترمربع است . ابعاد این اتاق نسبت به اتاق های جنوبی كوچك تراست .
    اتاق ها دارای درهایی به عرض 60 سانتی متر است كه یكی از این درها به راهرو و دیگری به دهلیز میان دو اتاق بازمی شود. این دهلیز تنها وسیله ارتباطی بین دو اتاق شمالی و جنوبی محسوب می شود. مجموع اتاق ها در كل ساختمان هشت عدد و چهار دهلیز است كه همگی تنها به راهروهایكنار خود راه دارند. تزیینات این اتاق ها به طور كامل مشابه یك دیگر و همه اتاق هادارای پنجره های ارسی هستند.
    دیوارها دارای گچ بری ونقاشی از گیاهان تزیینی و اسلیمی است . بیش تر قسمت های این اتاق را فرورفتگی هاییدر دیوار تشكیل داده است كه به مانند طاقچه عمل می كنند. شایان ذكر است كه بیش تر طاقچه ها بازسازی شدهاست . احتمال داده می شود كه روی نقاشی ها را با لایه ای از گچ پوشانده باشند، كهپس از انجام عملیات مرمتی از زیر لایه گچ بیرون كشیده شده است . هم چنین ، در حاشیهسقف ، تزیینات مقرنس كاری وجود دارد. این تزیینات جز و ارزنده ترین تزیینات اسلامیاست كه از فرورفتگی ها و برجستگی هایی تشكیل می شود كه هرچه به طرف سقف نزدیك شود،بر تقسیمات آن افزوده و در نتیجه بر زیبایی آن اضافه می شود.
    در مجاورات این خانه ، حمامقوام الدوله قرار داشته كه درگذشته از این خانه دری به حمام باز می شدهاست .
    شایان ذكر است كه مرمت اساسیبنا در فاصله سال های 1345 و 1350 به دست استاد محمد كریم پیرنیا انجام گرفت و مرمتكاشی های قاجاری نیز تحت نظر استاد حبیبیان انجام شده است.

  2. Top | #2
    دبیر انجمن(لطیفی)

    بناهای تاریخی تهران

    ساختمان زور خانه بانک ملی:

    آدرس : خیابانفردوسی
    ساختمان زورخانه بانك ملی در 1325 ساخته شده است . معماری ساختمان هر چند ساده و سنتی است ، سردر سنگی بنا كهتوسط استاد ابوالحسن خان صدیقی ساخته شده است ، ویژگی خاصی دارد. این سردر نقشبرجسته سه خان شاهنامه را به نمایش گذاشته است : 1. به كمر كشیدن زن جادوگر; 2. كشته شدن دیو سفید; 3. كشته شدن اژدها به دست رستم . ارتفاع این سنگ 430×85سانتی متر است .
    ساختمان صندوق پس اندازبانک ملی:

    آدرس : خیابانفردوسی
    ساختمان بانك ملی به وسیلههنریش ، معمار آلمانی ، بین سال های 1300 و 1310، در زمان رضاخان پهلوی ساخته شد. برای نخستین بار در آن زمان ، در معماری بناهای دولتی از تلفیق معماری باستانیایران و معماری اروپا استفاده شد.
    به استناد تصویری در كتابمعماری ایران در عصر پهلوی ، نگارش پرویز رجبی در 1355، ساختمان اولیه در یك نگاه كلی دارای تركیب یكشكل بوده است . در سال های بعد كه اطلاع دقیقی از تاریخ آن در دست نیست ، بخشمختصری باظاهری كاملاً هماهنگ به یال شمالی ساختمان متصل شد و تركیب پیشین بنا رابه هم زد. نمای اصلی ساختمان دارای خصوصیات بارز معماری هخامنشیاست .
    ورودی اصلی نسبت به كل نماحجمی بیرون زده و كمی مرتفع تر دارد. این ورودی شامل دو بازشو است . یك پیشین باسقف تزیین شده و كمی مقعر، مقدمه ورود به یك هال بیضی شكل است . ارتفاع این هالحدوداً چهار و نیم متر است . دو یال متقارن ، شامل هفت اتاق در یك سمت و پنج اتاقدر سمت دیگر، در دو طرف این هال دو بازوی اصلی ساختمان را تشكیل می دهند كه درانتهای هر كدام پلكانی عریض تعبیه شده است . سه مدخل طاقی كم عرض ، هم محور باورودی ، هال بیضی شكل را به سالن اصلی متصل می سازد. این سالن با ارتفاعی حدود 12متر دارای شش ردیف ستون به قرینه و با ابعاد متفاوت است . قطورترین آن ها یك متر عرض و دو متر طول و باریكترینشان 50 سانتی متر قطر دارد. در هر طرف این سالن كه بخش مربوط به كاركنان است ،نور از طریق پنجره های شمالی و جنوبی تأمین می شود. نوعی سیستم تهویه ای در زیرپنجره ها تعبیه شده كه با شبكه های فلزی زیبایی آراسته شده است . انتهای سالن اصلینیز با سه مدخل طاقی دیگر به تعدادی اتاق باز می شود. در سمت شمالی هال بیضی شكل ،هم چنین پلكانی عریض ارتباط مستقیم این هال را با طبقه بالا برقرار می سازد. از هالمركزی طبقه بالا از طریق سه بازشو كه قسمت فوقانی آن ها مانند مدخل های پایینیهلالی شكل است و به تراس كم عرضی باز می شود، دید مستقیم به سالن اصلی امكان پذیرشده است . به استثنای تالار اصلی ، نقشه فضاهای این دو طبقه تا حد زیادی مشابه اند. این بنا در مجموع شامل دو طبقه و یك زیر زمین است.
    از لحاظ سبك و گونه های شاخصمعماری دنیا، این بنا را به روشنی می توان تلفیقی از معماری باستانی ایران در دورانهخامنشی و معماری باروك اروپا دانست كه كلیساها از بارزترین نمونه های آن هستند. درب های اصلی و چهار ستون عظیم سنگی با سر ستون های گاو شاخ دار مربوط به دورهباستان از سایر اجزا چشم گیرتر است و داخل بنا نیز انواع تزیینات خاص معماریهخامنشی در گوشه و كنار به چشم می خورد; در حالی كه سالن اصلی خصوصاً به واسطه سقفبلند و تزیین شده آن و هم چنین نورگیرهای عمومی دیواره ها، بلافاصله فضای كلیساهایباروك اروپا را تداعی می كند.
    نمای اصلی سنگی است. ایننماها دارای ازاره های سنگ تیشه ای ناهم رنگ با سنگ نما و هم چنین ازاره های مرمریدر بخش ورودی، به ارتفاع حدوداً دو متر است. سایر نماها آجری با تزیین گل دوازدهپر هخامنشی است.
    این ساختمان از ابتدا باعنوان بانك ملی ایران بنا شد و از آن زمان تا كنون كاربری آن حفظ شده است. پس ازانقلاب اسلامی نیز به عنوان صندوق پس انداز بانك ملی ایران از آن بهره برداری شدهاست.
    جدا از دو شیر سنگی كه در دوطرف ورودی به چشم می خورد و در سال های اخیر با رنگ طلایی مرمت شده است، تزییناتبنا عمدتاً مربوط به دوره باستان هستند. ستون ها و سربازهای هخامنشی، هم چنینگل های هشت و دوازده پر هخامنشی ، كه در داخل و خارج بنا بسیار تكرار شده اند، ازاین جمله اند. از تزیینات دیگر به كار رفته در بنا، گچ بری های ظریف و هنرمندانه رامی توان ذكر كرد.
    كنگره ها و تیركش های بلندبام كه از معماری هخامنشی بهره برده ، در نما تأثیر زیادی گذاشته است. دو بازشویچوبی سیاه رنگ، در عین سادگی، كاملاً با شخصیت وزین و پر جلال معماری نما هماهنگاست. از جزئیات جالب و دیدنی در بخش هال ورودی، چراغ بیضی شكل نسبتاً بزرگی استكه در طبقه بالا نیز از نور آن در كف استفاده می شود.

+ پاسخ به موضوع

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

     

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید